Lektura · klasa 8 · II wojna światowa

Kamienie na szaniec

Trzej przyjaciele z gimnazjum Batorego walczą z okupantem i płacą za to życiem.

Karta lekturyPowieść o Szarych Szeregach
AutorAleksander Kamiński
Rokpierwodruk 1943, pełna wersja 1944
EpokaII wojna światowa (literatura okupacji)
Rodzajepika
Gatunekpowieść dokumentalna, oparta na faktach
Czas akcjiczerwiec 1939 – sierpień 1943
Miejsce akcjiWarszawa i okolice
Najważniejsze motywypatriotyzm, przyjaźń, poświęcenie, wychowanie, konspiracja, dojrzewanie, odpowiedzialność
Kontekst

Szare Szeregi i geneza

Szare Szeregi to kryptonim konspiracyjnego harcerstwa męskiego z lat 1939–1944. Najstarsi tworzyli Grupy Szturmowe (dywersja), którym podlega akcja książki. Aleksander Kamiński prowadził też Mały Sabotaż „Wawer” — napisy na murach, ulotki, akcje przeciw okupantowi.

Książkę napisał po akcji pod Arsenałem (1943), opierając ją na relacjach uczestników i pamiętniku Zośki. Sam nazwał ją „dokumentem, któremu nadano formę opowieści”. Tytuł nawiązuje do wiersza Słowackiego „Testament mój”.

Streszczenie

Rozdział po rozdziale

Powieść śledzi losy trzech przyjaciół — Alka, Rudego i Zośki — od beztroskich dni przed wojną, przez Mały Sabotaż i dywersję, aż po kolejne akcje Szarych Szeregów i ich śmierć.

  1. Słoneczne dniczerwiec 1939

    Poznajemy Alka, Rudego i Zośkę z gimnazjum Batorego — harcerzy, którzy właśnie zdali maturę i jadą z nauczycielem Zeusem na wycieczkę w Beskidy.

  2. W burzy i we mglewrzesień 1939

    Wybucha wojna. Po klęsce wrześniowej chłopcy szukają sposobu walki z okupantem.

  3. Mały Sabotażod 1941

    Wstępują do „Wawra”: napisy na murach, gazowanie kin. Najgłośniejszy wyczyn to zdjęcie przez Alka niemieckiej tablicy z pomnika Kopernika.

  4. Dywersjaod 1942

    Zośka i koledzy przechodzą do Grup Szturmowych i uczą się walki z bronią. Alek ucieka z ciężarówki podczas łapanki.

  5. Pod Arsenałemmarzec 1943

    Gestapo aresztuje i katuje Rudego. 26 marca przyjaciele odbijają go z więźniarki przy ul. Bielańskiej. Ranni Rudy i Alek umierają tego samego dnia — 30 marca 1943.

  6. Celestynówmaj 1943

    Załamany Zośka prowadzi dalej walkę. Grupy Szturmowe zatrzymują pod Celestynowem pociąg i uwalniają więźniów — akcja kończy się sukcesem.

  7. Wielka gralato 1943

    Po nieudanej próbie pod Czarnocinem Zośka prowadzi udane natarcie na posterunek w Sieczychach. Ginie w nim — i na jego śmierci kończy się książka.

Cały zestaw

Wszystkie sześć lektur w jednym e-booku

Opowieść wigilijna, Zemsta, Kamienie na szaniec, Dziady część II, Balladyna i Mały Książę — 45 stron, każdy fakt sprawdzony z tekstem.

Zobacz e-book →
Bohaterowie

Kto jest kim

Zośka · Tadeusz Zawadzki

Zośka

Samotny, skryty, naturalny przywódca i organizator.

Komendant Grup Szturmowych; jego pamiętnik jest źródłem książki. Prowadzi akcje pod Celestynowem i Sieczychami.

Alek · Aleksy Dawidowski

Alek

Wysoki, pogodny, odważny i żartobliwy.

Bohater Małego Sabotażu (pomnik Kopernika). Ranny pod Arsenałem, umiera 30 marca 1943.

Rudy · Jan Bytnar

Rudy

Rudowłosy prymus, wrażliwy i refleksyjny.

Aresztowany i skatowany przez gestapo, odbity pod Arsenałem. Umiera 30 marca — jego śmierć dała początek książce.

Nauczyciel

Zeus

Nauczyciel geografii, wychowawca, harcmistrz.

Przewodnik chłopców; jeździ z nimi na wycieczkę w Beskidy (Leszek Domański).

Szare Szeregi

Orsza

Naczelnik Szarych Szeregów.

Dowodzi akcją pod Arsenałem (Stanisław Broniewski).

Kedyw

Pług

Oficer Kedywu.

Jedzie jako obserwator na akcję pod Celestynowem (Adam Borys).

Problematyka

Najważniejsze motywy

Na sprawdzianie

Pytania na sprawdzianie

Dlaczego „Kamienie na szaniec” to powieść dokumentalna?

Autor oparł książkę na relacjach uczestników i pamiętniku Zośki. Wydarzenia są dokładnie datowane i umiejscowione w Warszawie, a bohaterowie są prawdziwi. Sam Kamiński nazwał książkę dokumentem w formie opowieści.

Jak w utworze pokazana jest przyjaźń?

Przyjaciele ryzykują życie, odbijając Rudego pod Arsenałem. Po śmierci Alka i Rudego Zośka spisuje wspomnienia o nich i prowadzi dalej walkę.

Co znaczą słowa Rudego o „dwóch torach” życia?

Rudy mówi, że nie wolno tylko przygotowywać się do przyszłości i nie walczyć dziś, ani żyć samą walką. Trzeba łączyć walkę z nauką.

Zapamiętaj

Cytaty do zapamiętania

Trzy zdania, które warto znać

„Zawsze jestem raczej sam.”
Zośka — pierwsze zdanie jego pamiętnika
„Życie byłoby nędzne i zawstydzające, gdybyśmy skupiali się tylko na przygotowaniu do zadań jutra, a nie brali udziału w walce już dziś.”
Rudy, przy ognisku
„Halo, panowie, wyrywamy?”
Alek, tuż przed skokiem z ciężarówki
Sprawdź się

Quiz — 9 pytań z lektury

Wynik: 0 / 9 · odpowiedziano: 0

    Darmowy zasób

    Opowieść wigilijna — pełne opracowanie w PDF, za darmo

    Odbierz PDF →